Alopecia androgenetica wordt veroorzaakt door binding van Dihydrotestosteron (DHT) aan een androgeen-receptor in de haarfollikel. 5-a-Reductase, een enzym dat zich in de haarfollikel bevindt, zet Testosteron om in Dihydrotestosteron, welke een ongeveer 10 tot 50 maal krachtigere androgene werking heeft.
Er zijn twee typen 5a-reductase, te weten type I en 11. Op het craniale gedeelte van de hoofdhuid bevindt zich vooral type I en in de baardstreek en prostaat bevindt zich vooral type 11. De verhouding tussen de verschillende typen 5-a-reductase bepaalt of de haargroei geremd (craniale hoofdhuid) of juist gestimuleerd wordt (baardstreek). Dihydrotestosteron wordt op zijn beurt weer afgebroken door het enzym aromatase. De individuele verschillen in ernst en progressie van alopecia androgenetica worden o.a. verklaard door individuele verschillen in gehaltes aan 5-a-reductase, aromatase en de androgeen-receptor. Naast genetische predispositie hebben hormonale status en psychologische toestand, zoals stress, ook invloed op het verloop van het proces.
Onderzoek
Alopecia androgenetica bij mannen uit zich vooral op de kruin en aan de geheimratsecken (zie foto 1 a-b). Bij vrouwen met alopecia androgenetica is vooral craniaal de haardichtheid verminderd, terwijl typisch de voorste haargrens intact blijft (zie foto 2). Vrouwen worden meestal niet, zoals mannen, geheel kaal, maar de resterende haren hebben een dunnere structuur, zijn minder stevig en breken daardoor eerder af. De hoofdhuid bij patiënten met alopecia androgenetica ziet er geheel normaal uit. Daar waar de haardichtheid is afgenomen, is de pluktest meestal positief.
Om andere oorzaken van haaruitval uit te sluiten kan eventueel aanvullend onderzoek verricht worden. Door middel van een haarwortelonderzoek, dat gestandaardiseerd dient te worden uitgevoerd, kan men onderzoeken of de verhouding tussen telogene (uitvallende) en anagene (groeiende) haren verstoord is. Bij alopecia androgenetica is craniaal het aantal telogene haarwortels verhoogd ten opzichte van de anagene haarwortels. Soms kan een biopt noodzakelijk zijn om de diagnose te bevestigen. Met name bij snel progressieve alopecia androgenetica bij vrouwen zal een onderliggende hormonale stoornis moeten worden uitgesloten.
Behandeling van alopecia androgenetica
Behandeling van alopecia androgenetica is moeilijk omdat het een natuurlijk, continu en persoonsgebonden proces betreft. Afhankelijk van de progressiviteit en ernst bestaan er verschillende mogelijkheden.
Medicamenteus
Men kan onderscheid maken in drie groepen:
<typolist type="1">
Medicijnen die via een specifiek aangrijpingspunt in de haarfollikel de haargroei beïnvloeden. Een voorbeeld is minoxidil, een K+-kanaal opener. Dit middel kan de DNA-synthese in de haarfollikel stimuleren, waardoor haargroei bevorderd wordt.
Medicijnen welke invloed hebben op de hormoon huishouding. Het meest bekende middel is cyproteronacetaat (Diane-35, Androcur), dat de androgeen-receptor blokkeert, waardoor het effect van Dihydrotestosteron wordt geremd. Andere middelen welke invloed hebben op de androgeen-receptor zijn de zogenaamde hormoon-lotions, zoals ll-a-hydroxyprogesteronlotion. Binnenkort komt een nieuw oraal middel, Finasteride 1 mg. (Propecia), op de markt. Dit middel remt het enzym 5-a-reductase, waardoor de productie van Dihydrotestosteron wordt verminderd en hiermee het proces van haaruitval wordt geremd. Ondanks het feit dat men interfereert in de hormoonhuishouding, zijn bijwerkingen zoals libidoverlies en impotentie, nagenoeg te verwaarlozen.
Samengestelde middelen, welke bestaan uit verschillende werkzame stoffen en waarvan de interactie met de haarfollikel nog onbekend is. Deze middelen bestaan meestal uit een combinatie van niet-nader beschreven stoffen of natuurlijke (voedings)supplementen. Voorbeelden hiervan zijn Dabao, Pillfood en Viviscal.
</typolist>
Deze medicijnen kunnen hooguit de progressie van alopecia androgenetica remmen (door afremmen van een genetisch bepaald 'programma') en zullen slechts in een klein percentage zorgen voor hergroei van haar. Hierdoor zijn deze medicijnen alleen geschikt voor de vroegere fasen van alopecia androgenetica. Ze kunnen worden gecombineerd om een maximaal effect te bereiken. Echter, voor veel patiënten is het resultaat niet bevrediqend.
Chirurgische mogelijkheden
Haartransplantatie is tot op heden de enige mogelijkheid om bij een verminderde beharing of een kale huid blijvend haargroei te ontwikkelen. Het succes van haartransplantatie wordt bepaald door het feit dat de getransplanteerde haarfollikel zich net zo gedraagt als op de plaats van herkomst (meestal occipitaal). Zelfs in de meest gevorderde stadia van gewone mannelijke kaalheid blijft op deze plaats een hoefijzervormige rand van haar bestaan, welke ongevoelig is voor Dihydrotestosteron. Haarfollikels die van deze behaarde rand naar een kale plek op het hoofd van dezelfde patiënt zijn verplaatst, zullen nieuwe haren ontwikkelen.
Behalve alopecia androgenetica kunnen ook andere blijvende vormen van kaalheid door middel van haartransplantatie worden verholpen.
Men dient realistisch te zijn omtrent het resultaat. Men kan met haartransplantatie nooit zo'n volle dos als vroeger bereiken. Indien het dunbehaarde of kale gebied te groot is, zal men een keuze moeten maken van het gebied dat men wenst te behandelen. Een andere chirurgische methode is een scalpreductie al dan niet met tissue-expanding. Het nadeel hiervan is echter het litteken. Het litteken kan later wijken, waardoor men weer genoodzaakt is hiervoor een oplossing te vinden.
Haarprothese
Vooral bij uitgebreide alopecia is een haarprothese een optie. Eventueel kan de voorzijde van een haarprothese gecamoufleerd worden door middel van een haartransplantatie.
Voor- en nadelen van de diverse mogelijkheden
De lokale en orale medicamenteuze behandelingen zijn altijd symptomatisch. Men is dus genoodzaakt deze medicijnen continu te blijven gebruiken. Stopt men met de behandeling, dan zal het proces van haarvermindering doorgaan.
Een ander nadeel is dat medicamenteuze behandeling alleen geschikt is voor de vroege stadia van alopecia anderogenetica. Voordelen zijn enerzijds de relatief lage kostne en anderzijds het 'niet invasieve' karakter. Chrirugische behandelingen zijn tot op heden ingrijpend en zeer kostbaar. Tevens verliest men hierbij donorgebied, waardoor het aantal behandelingen beperkt is. Zij geven echter een cosmetisch goed en blijvend resultaat. Het cosmetisch bevredigende en directe resultaat is een groot voordeel van een haarprothese, maar het blijft een hulpmiddel. Ook het feit dat een haarprothese door de meeste ziektenkostenverzekeraars (gedeeltelijk) vergoed wordt, is een voordeel.
Nieuwe ontwikkeling op chirurgisch gebied
Het Medisch Centrum Maastricht 'Annadal' heeft in samenwerking met het academisch ziekenhuis Maastricht een methode ontwikkeld om haren te vermenigvuldigen. Bij deze nieuwe methode wordt gebruik gemaakt van geplukte haren, waar nog levende haarfollikelcellen aan gehecht zijn. Ook wordt er bloed afgenomen, waaruit cellen en cytokines gehaald worden die noodzakelijk zijn voor het kweken van de haarfollikelcellen in het laboratorium. Wanneer er genoeg haarfollikelcellen gekweekt zijn, wordt de celsuspensie door middel van een minuscule naald weer in de huid gebracht. Hierdoor is deze behandeling veel patiëntvriendelijker dan een haartransplantatie. Een ander groot voordeel is het behoud van het donorgebied, waardoor het mogelijk wordt grote kale gebieden naar tevredenheid te behandelen.
