Congres 2010

Een reus heeft geen gemakkelijk bestaan. Vaak stoot hij het hoofd. Het huis is te klein en het bed is te kort. Om anderen recht in de ogen te kunnen kijken moet hij een neerbuigend karakter hebben. Zielkundig is hij een grote gek met megalomanie. Hij heeft een grote bek en spreekt grote woorden. Daarbij maakt hij grootse gebaren. Hij luistert met grote flaporen en leeft op te grote voet. Hij kijkt met grote ogen en  heeft als grote eter steeds grote trek. Een reus wordt niet verwekt, hij heeft geen ouders, alleen grootouders. Ook heeft hij weinig kans op kleinkinderen. Reuzen worden doorgaans niet oud.
Hem wacht het lot dat ook de dinosaurus en mammoet trof: hij sterft uit. Bezweken onder zijn eigen gewicht na een groots en meeslepend leven.

Alles welbeschouwd zijn de problemen van een reus gigantisch.  Dat hou je geen jaren vol zou je zeggen. Dat moet je niet willen. Alle geriatrische problemen van enige omvang raken de reus. Wie hoog staat zal diep vallen. Het gat in het geheugen is reusachtig  met grote verwardheid als gevolg. De zeer hoge nood leidt frequent tot incontinentie. Grote hoeveelheden geneesmiddelen zijn nodig om de vele kwalen te behandelen.

Het is geen pretje om een reus te zijn en doorgaans delven gewone kleine mensen in de confrontatie het onderspit. Er zijn uitzonderingen. Denk aan David, die Goliath versloeg. Of klein Duimpje, die dankzij  zevenmijlslaaarzen de reus de pas afsneed.

Er is nog een soort reuzen, die respect afdwingen en een lang leven zijn beschoren. De geriatrische reuzen. Zij zijn een speling der natuur. Hier in Zuid Limburg zijn die reuzen inmiddels een gevestigde orde. Al tien jaar vragen zij aandacht voor grote geriatrische problemen. Niet hun eigen last, maar de nood van een groeiend aantal kwetsbare  ouderen. Ook die hebben last van incontinentie, vallen, verwardheid en een teveel aan medicijnen. Ook die hebben last van eenzaamheid, overmatige sterfte en gebrek aan aandacht. Dankzij die geriatrische reuzen, die er uitzien als gewone mensen, maar een grote drive hebben om hulp en soulaas te bieden worden al tien jaar bijeenkomsten als deze georganiseerd. Laten we hopen dat zij nooit uitsterven. Dat zij actief blijven, hun boodschap kunnen blijven uitdragen en weerklank vinden. Het lijkt me niet meer dan terecht dat u voor hen een reusachtig applaus geeft. Die reus is een heuse geus. Zonder hem  of haar waren wij vandaag niet hier. Zonder hen waren onze problemen groter en onze inzichten kleiner. Zij hebben recht op dankbaarheid van onze kant. Zij wachten niet op een groot applaus, maar ik spreek de hoop uit dat zij nog lang zullen leven. In dit bijzondere geval zou ik willen zeggen: hoe langer hoe beter!!

Het roer moet radicaal om. Alle kleine beetjes helpen maar een klein beetje.  Ouderen leven op een vulkaan. Tien tot twintig procent van alle ziekenhuisopnames worden veroorzaakt door goede bedoelingen, die verkeerd uitpakken. Over complicaties wordt te vaak  gesproken als onvermijdbaar.
Er is dringende noodzaak aan meer aandacht voor kwaliteit en veiligheid. Die verandering moet er niet komen onder druk van de Inspectie en andere toezichthouders. Wij moeten dat willen. Wat daarbij telt zijn gedrag en bewustzijn. De benadering “als het mijn vader of moeder was” helpt. Niet als norm, maar als uitgangspunt.

Zorgverleners zullen veel meer bekeken en aangesproken worden. Dat lijkt vervelend. Maar voldoen aan de eisen, beter presteren dan gemiddeld kan ook veel voldoening en werkvreugde bieden.

Niet 80% van de heupfracturen moet binnen 24 uur geopereerd worden, maar 100%. En niet binnen 24 uur maar zo snel als maar enigszins kan en verantwoord is. En niet omdat de IGZ dat wil, maar omdat we het besef hebben dat we daarmee pijn en complicaties en onnodige sterfte voorkomen. Het geriatrisch complex is niet alleen iets aan de kant van de patient. Het is ook de toestand waarin hij of zij terecht komt. En die toestand, een haperend zorgaanbod, kan fataal zijn.

Veiligheid en kwaliteit hebben alles te maken met beschikbaarheid. Obama heeft laten zien dat je daarin grote stappen kunt nemen. 40 miljoen Amerikaanse burgers,  veelal de sociaal zwakkeren en ouderen zijn niet langer onverzekerd  en hebben toegang tot de zorg. Zijn voorgangers zeiden hebben dat niet voor elkaar gekregen. Ze wilden het niet hard genoeg.

In de zorg gaat het niet alleen om expertise. Kundigheid garandeert geen empathie. Het gaat om de beleving van wat wij de oudere in een vaak kwetsbare positie hebben te bieden. Experience, of in goed Nederlands belevingsgerichte zorg. Daarbij hoort maatwerk, keuzevrijheid en een luisterend oor. Keuze vrijheid is niet alleen maar je doet het of je doet het niet. Keuzevrijheid is respect voor autonomie, zelfmanagement en eigen wijsheid.

De afgelopen twintig jaar is er een toenemende roep geweest om evidence based medicine. Maar ouderen hebben daar veel te weinig van geprofiteerd. Er zijn ontelbaar veel voorbeelden van medicijnen en behandelingen, waarvoor nooit onderzocht is wat de voor- en nadelen daarvan zijn voor hoogbejaarden of mensen met multiple pathologie. De geriatrische patient wordt behandeld volgens het protocol van de  gezonde vitale proefpersoon.

Zijn oudere mensen leuk? Moeten oudere mensen leuk zijn? Willen wij alleen zorgen voor knuffelbejaarden? Neen, ouderen kunnen ook kritisch, onhandelbaar of storend zijn. Veeleisendheid en ongeduld zijn  geen privilege van de jeugd, maar zal ook onderdeel zijn van het gedrag van ouderen. De echte professional zoekt dan niet naar mogelijkheden als plat  spuiten, vast
binden of  isoleren.  Tolerantie en het vermogen te interacteren op gedrag vragen een aanzienlijke lenigheid van de zorgverlener. Veel valt er nog te leren van wat in andere sectoren, zoals dde jeugdzorg en de zorg voor verstandelijk gehandicapten is ontwikkeld. Zorgverleners worden  meer en meer betaald voor hun incasseringsvermogen. Dat is geen vrijbrief voor de client, maar wel een andere klant- leverancier relatie.

De betaalbaarheid van de zorg staat steeds meer ter discussie. De mogelijkheden om te voorspellen wat het resultaat van een behandeling zal zijn nemen steeds meer toe. Hier ligt de sleutel voor doelmatigheid. Juist bij ouderen geldt dat de afweging tussen draagkracht en draaglast een fundamenteel onderdeel moet zijn van de behandeling.

Het ondersteunen van een zelfstandig bestaan in en eigen woonomgeving sluit aan op een wens, die wij allen hebben. Niemand verlangt naar een instelling. Dat betekent meer extramurale zorg, maar ook extramuraal gedrag in de intramurale zorg.

Het is verleidelijk om hier een voorspelling te doen over grote doorbraken in de zorg. De genezing van dementie, haarlemmerolie voor alle slijtageprocessen, een dood zonder doodsstrijd. Het onmogelijke kan gebeuren, maar wonderen bestaan niet.  De komende jaren  zullen de geriatrische problemen groot blijven of zelfs groter worden. Zorgverleners worden schaars, wat schaars is wordt begeerd. Wat begeerd is stijgt in aanzien. Als u volhoudt komt het dus helemaal goed.

De ‘award’ (het beeld) die wij dit jaar gekozen hebben typeert de awardwinnares van dit jaar:

Het beeld laat een beweging bergopwaarts zien, dit staat voor vooruitgang / vernieuwing. Dit bereik je door samenwerking, want je komt ‘de berg’ alleen op door goede afspraken met elkaar te maken en duidelijk te communiceren. Voorop staat de leider / kartrekker / inspirator.

Ook het werken in de ‘Ouderenzorg’ is een teamsport; alleen samen krijg je de zorg voor elkaar. Zeker daar waar het gaat om de dementerende cliënt en zijn mantelzorgers. Deze zorg is vaak complex, ondoorzichtig en niet goed op elkaar afgestemd, wat ten koste gaat van de cliënt en zijn familie. Het project waar onze winnares voor werkt heeft als doel de cliënt en mantelzorger te ondersteunen door ze gebruik te laten maken van een samenhangend en afgestemd geheel van zorg en diensten, zodat de cliënt zo lang mogelijk in de thuissituatie kan blijven.

Om dit voor elkaar te krijgen is het belangrijk dat er tussen hulpverleners (vanaf huisarts) eenduidige afspraken gemaakt worden over standaarden, werkwijzen en taken en verantwoordelijkheden. De awardwinnares draagt hier zorg voor, maar zorgt er tevens voor dat er uiteindelijk in de praktijk volgens deze afspraken gewerkt wordt. Wat niet altijd makkelijk is, want telkens opnieuw moet er antwoord gevonden worden op vragen en behoeften van de cliënt. Dit betekent dat er geen standaard programma gemaakt kan worden.

De winnares is een echte kartrekker, een stuwende en inspirerende kracht. Je kunt niet om deze persoon heen, zij is duidelijk aanwezig en zij heeft de kracht om zaken voor elkaar te krijgen. Zelfs op landelijk niveau. Genoeg redenen om onze award in ontvangst te nemen.

Mevrouw Lisette Dickhof-Evers Ketenregisseur Noord-Limburg van het project ‘Hulp bij dementie’ wint deze award. Zij regisseert de zorg en hulpverlening rondom de dementerende en zijn mantelzorgers. Ze stuurt de implementatie van het project, de groei en de uitbouw aan. Zij signaleert de knelpunten in de uitvoering en zoekt samen met haar collega’s naar oplossingen. Zij stuurt de trajectbegeleiders uit de verschillende betrokken organisaties  (uitvoerders van de zorg) aan.