Psoriasis

Wat is psoriasis?

Psoriasis is een veel voorkomende, chronische huidziekte. Circa 1 op de 50 mensen heeft deze huidaandoening. Van nature kan psoriasis een golvend beloop hebben, waarbij rustige periodes afgewisseld worden door tijden waarin de aandoening actief is en de huid ernstig is aangedaan.

De ziekte is niet besmettelijk, wel bestaat er een erfelijke aanleg. Vaak worden de huidafwijkingen voor het eerst zichtbaar omstreeks de puberteit, maar eigenlijk kan psoriasis op elke leeftijd beginnen.

 

Hoe ontstaat psoriasis?

De huidafwijking wordt veroorzaakt door een versnelde groei met onvolledige uitrijping van de opperhuid. Deze versnelde groei gaat gepaard met ontsteking van de huid. Waarom er sprake is van een versnelde groei is onbekend; de feitelijke oorzaak van psoriasis is dus nog niet opgehelderd. Door infecties, zoals bijvoorbeeld bij keelontsteking en het gebruik van sommige medicijnen, kan psoriasis verergeren.

 

Dat erfelijke aanleg een rol speelt, staat echter wel vast. Een kind wiens vader of moeder psoriasis heeft, heeft een kans van 10% om zelf de ziekte te krijgen. Hebben beide ouders psoriasis, dan is deze kans zelfs 50%.

 

Wat zijn de verschijnselen?

Bij psoriasis zijn er op de huid scherp begrensde, witschilferende plakkaten op een rode ondergrond (psoriasisplekken) aanwezig. Soms is er sprake van jeuk; ook kunnen de plekken weleens pijnlijk zijn. Deze plekken komen vooral voor op de strekzijde van ellebogen, knieën en op de rug boven de billen (psoriasis vulgaris). Als juist de lichaamsplooien zijn aangedaan, spreekt men van "psoriasis inversa". Vaak zijn er plekken op het behaarde hoofd, vooral op de haargrens van het voorhoofd en achter de oren. Soms zijn de plekken groot en verspreid over het gehele lichaam aanwezig. Bij anderen gaat het om talrijke, slechts druppelgrote plekjes (psoriasis guttata).

 

Ook de nagels doen vaak mee: putjes, geelbruine verkleuring en loslating met verdikking van de nagel zelf.

De slijmvliezen en de inwendige organen zijn nooit aangedaan. De huidafwijkingen kunnen samengaan met ontsteking van de gewrichten (psoriasis arthropathica). De gewrichten zijn dan rood, gezwollen en pijnlijk. Bovendien voelen ze warm aan.

 

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Vaak zijn de huidafwijkingen zo kenmerkend dat de huidarts op het eerste gezicht direct de diagnose kan stellen. Soms is het nodig om onder plaatselijke verdoving een klein stukje huid (biopt) weg te nemen voor aanvullend microscopisch onderzoek.

 

Wat is de behandeling?

Algemeen

Psoriasis is een huidaandoening die weliswaar goed behandeld kan worden maar waarvoor (nog) geen definitief medicijn beschikbaar is. Alle middelen die voor psoriasis worden gebruikt onderdrukken de ontstekingsreactie, maar nemen niet de oorzaak weg. De vele vormen van behandeling kunnen in opklimmende zwaarte verdeeld worden in drie hoofdgroepen:

<typolist>

lokale behandeling

lichttherapie

systemische behandeling (tabletten).

</typolist>

 

Hiernaast kunnen er combinaties van behandelingen worden toegepast.

 

Lokale behandeling

Het medicijn wordt als crème,  zalf of lotion 1 à 2 keer per dag alleen op de psoriasisplekken gesmeerd. Een voordeel is dat het medicijn dan alleen daar komt waar het nodig is. De gezonde huid en de organen in het lichaam blijven er vrij van. Een nadeel van het smeren is dat het bewerkelijk en tijdrovend is en dat er vlekken op kleding en beddengoed kunnen ontstaan.

 

Corticosteroïden (zie ook folder 'Corticosteroïden voor de huid') zijn stoffen die afgeleid zijn van de natuurlijke hormonen van de bijnier. Deze middelen worden al toegepast sinds de jaren vijftig en werken snel en krachtig. Bij langdurig gebruik van te sterke corticosteroïden op grote delen van de huid kan bij kinderen de lichaamsgroei geremd worden. Bij volwassenen kunnen plaatselijke bijwerkingen optreden: dunner worden van de huid, bloeduitstortingen, verwijde bloedvaatjes en striemen (striae) zoals die in de zwangerschap op de buik voorkomen.

 

Vitamine D-achtige stoffen, zoals calcipotriol en calcitriol, zijn de nieuwste preparaten voor de lokale behandeling van psoriasis. Vitamine D-achtige stoffen remmen de versnelde groei van de aangedane huid en remmen tevens de ontsteking in de huid. Een voordeel van deze preparaten is de veiligheid en de mogelijkheid om relatief lang te behandelen door de verminderde kans op bijwerkingen in vergelijking met de corticosteroïden. Wel is het zo dat de effectiviteit van vitamine D-achtige stoffen later inzet dan bij corticosteroïden.

Calcipotriol is beschikbaar in de vorm van zalf, crème en lotion. Calcitriol is verkrijgbaar als zalf. 

 

Teer is een van de oudste middelen. Tegenover het voordeel van nauwelijks bijwerkingen staan een doordringende geur en de zwartbruine vlekken die maar moeilijk uit kleding en beddengoed zijn weg te wassen. Teer wordt gebruikt in zalf, badolie en shampoo.

 

Cignoline, ook bekend als ditranol en anthraline, is eveneens een oud middel. Behalve tot verkleuring van kleding en beddengoed kan het ook aanleiding geven tot een tijdelijke paarse verkleuring en irritatie van de huid. Als zalf of crème kan men cignoline het beste op de psoriasisplekken aanbrengen vlak voor het douchen. Na een korte tijd kan men het middel dan afwassen. Op die manier vermijdt men paarszwarte vlekken op de kleding. Voordeel van cignoline is dat de huid na een kuur van ca. 6 weken soms heel lang rustig blijft.

 

Lichttherapie

Door ultraviolet licht kan de groei en ontsteking van de huid geremd worden. Hierop is de lichttherapie gebaseerd. Voordeel is dat vlekken veroorzakende zalven soms achterwege kunnen blijven. Een nadeel is wel dat de behandeling altijd in het ziekenhuis moet plaatsvinden en veel tijd vergt.

 

Er zijn twee vormen van lichttherapie: Bij de "PUVA" moet men eerst medicijnen (psoraleen) innemen alvorens 1-2 uur later bestraling volgt met een deel van het natuurlijke zonlicht, het ultra-violet A. Hiertoe gaat men geheel ontkleed in een lichtkast staan, of op een soort zonnebank liggen. De behandeling vergt ca. 2-3 maanden, in welke periode u tweemaal per week 5-15 minuten wordt belicht. Na beëindiging van de kuur zal de huid geheel, of zo goed als geheel, "gaaf" zijn. Hoelang de huid daarna rustig blijft, is moeilijk te voorspellen, meestal weken tot maanden.

 

De tweede vorm van lichttherapie, de "UVB"-behandeling, gaat ongeveer op dezelfde manier; alleen hoeft men geen tabletten te slikken en wordt er een ander soort ultraviolet licht gebruikt.

 

Systemische behandeling

Wanneer de ernst van de huidafwijkingen zo groot is dat zalven en licht geen uitkomst meer brengen, staan medicijnen ter beschikking die men als tablet moet slikken. Tegenover de eenvoud van de behandeling staat een grotere kans op - soms ernstige - bijwerkingen.

 

Methotrexaat remt de celdeling in de huid. Het is een zeer effectief middel tegen psoriasis. Helaas kan het tot ernstige bijwerkingen leiden zoals een tekort aan bloedcellen en beschadiging van de lever.

 

Acitretin is een van vitamine A afgeleide stof die als medicijn bij psoriasis wordt gebruikt. Bij vrouwen die in verwachting zijn, kan dit middel ernstige beschadiging van de ongeboren vrucht veroorzaken. Na staken van dit middel zal een vrouw nog 2 jaar moeten wachten voordat zij zwanger mag worden.

Cyclosporine wordt sinds een jaar of tien met succes gebruikt om afstoting bij transplantatie van organen tegen te gaan. Het is gebleken dat dit medicijn ook effectief kan zijn bij het onderdrukken van psoriasis. Gezien het risico van nierbeschadiging is ook dit een middel dat men niet graag langdurig geeft.

 

'Fumaarzuur' is in Duitsland een geregistreerd medicijn. In Nederland kan dit middel ook voorgeschreven worden. Als bijwerking kunnen bijvoorbeeld nierfunctiestoornissen optreden. Regelmatig dient bij deze medicatie bloedonderzoek verricht te worden.

 

Over het algemeen gaat de voorkeur uit naar een lokale  behandeling of lichttherapie. De systemische therapie blijft gereserveerd voor de ernstige gevallen.

 

Wat kunt u zelf nog doen?

<typolist>

In het algemeen is het goed om de huid met vettige zalven en badolie te behandelen.

Niet krabben, omdat door krabben of een verwonding op de plaats van de huidbeschadiging nieuwe psoriasisplekken kunnen ontstaan.

Psychische stress lijkt bij de meeste patiënten een rol te spelen. Omgekeerd kan de huidaandoening ook negatieve gevoelens en stress oproepen.

</typolist>

 

Wat zijn de vooruitzichten?

In de loop van de tijd kunnen de uitgebreidheid en de ernst van de huidafwijkingen sterk veranderen. Ofschoon psoriasis goed kan worden behandeld, is genezing niet mogelijk. Wel kunnen er perioden zijn dat men niet of nauwelijks last heeft.

 

 

Meer informatie is verkrijgbaar bij de Psoriasis Vereniging Nederland (PVN),

Postbus 3048, 6802 DA Arnhem, of bij de regionale psoriasisvereniging.

 

Voor aanvullende informatie over huidaandoeningen en patiëntenverenigingen, kunt u zich wenden (dagelijks tijdens kantooruren) tot de Huidfederatie/Nationaal Huidfonds, via de huid-infolijn: tel. (026) 351 41 60.

 

Nederlandse Vereniging van Dermatologie en Venereologie

Copyright 1991

zevende herziene druk 2002

 

<< Terug