Spataderen

Wat zijn spataderen?

Spataderen (varices) zijn afwijkingen die veelvuldig voorkomen, meer bij vrouwen dan bij mannen. Men kan met recht spreken van een volksziekte. Onder spataderen wordt hier verstaan iedere abnormale verwijding van een ader. In het algemeen wordt pas over spataderen gesproken wanneer aan de benen duidelijk zichtbare blauwe en verdikte of voelbare, wat kronkelig verlopende aderen aanwezig zijn. Al naar gelang de vorm en de grootte van deze abnormale aderen kunnen verschillende typen onderscheiden worden. In de loop van het leven krijgen steeds meer mensen in meer of mindere mate last van spataderen. Aderen zijn die bloedvaten die zorgen voor de terugstroom van het bloed naar het hart.

Daarnaast kent men slagaderen; zij vervoeren het bloed van het hart naar de weefsels. Spataderen komen meestal aan de benen voor, maar in principe kunnen zij ook elders in het lichaam ontstaan (bijvoorbeeld aambeien bij de anus). Deze folder gaat alleen over spataderen aan de benen.

Hoe ontstaan spataderen?

Er zijn enkele factoren die belangrijk zijn bij het ontstaan van spataderen:

Aanleg

Spataderen zijn veelal erfelijk. Door aangeboren zwakte van het steunweefsel van de aderen kunnen spataderen ontstaan.

Doordat de mens rechtop loopt zullen onder invloed van de zwaartekracht spataderen zich juist in de onderbenen gaan ontwikkelen.

Zwangerschap

Zowel door hormonale invloeden als door een beperking van de terugstroom van het bloed in de aderen uit de benen naar het hart (door druk van de groeiende baarmoeder) ontstaan spataderen gemakkelijker tijdens de zwangerschap.

Hormonale factoren

De invloed van de verschillende hormonen op het ontstaan van spataderen is nog niet geheel duidelijk, maar lijkt wel aanwezig.

Overige oorzaken

Spataderen kunnen ook een gevolg zijn van een ziekte zoals bijvoorbeeld een trombosebeen. Bij een trombosebeen zijn enkele aderen binnenin het been verstopt geraakt door gestold bloed. Hierdoor zijn andere aderen aan de buitenkant van het been overbelast. Na een aantal jaren zullen veel mensen die een trombosebeen hebben gehad hierdoor last van spataderen krijgen. Ook andere aandoeningen van het been, zoals bijvoorbeeld operaties en ongevallen, kunnen aanleiding geven tot spataderen. Spataderen kunnen gepaard gaan met andere huidafwijkingen, die duiden op een verstoorde bloedafvoer, van het been (zie folder 'open been').

Wat zijn de verschijnselen?

Soms zullen er helemaal geen klachten bestaan. Wel zullen veel mensen de aanwezigheid van spataderen als storend of lelijk ervaren.

Als de spataderen klachten geven, is dat meestal in de vorm van een moe, loom en zwaar gevoel in de benen. Soms ook trillingen in de benen. Men kan de benen dan niet goed stil houden in bed of men heeft het gevoel dat er iets over de benen kruipt. In zeldzame gevallen is er echt pijn en eveneens zeldzaam is een bloeding uit een spatader.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Een betrouwbaar "technisch" onderzoek is nodig om op verantwoorde wijze vast te stellen of spataderen behandeld kunnen of moeten worden en waar deze behandeling dan uit zal moeten bestaan. Spataderen moeten vanuit medisch oogpunt behandeld worden als de bloedsomloop in het been zodanig verstoord is, dat hierdoor ook andere aandoeningen kunnen ontstaan of inmiddels ontstaan zijn, zoals een "open been". Dit kan alleen door aanvullend onderzoek bepaald worden. Behandeling is voor iedere patiënt maatwerk.

De belangrijkste technische onderzoeken zijn:

Ultrageluid onderzoek

a. Doppler onderzoek

Dit onderzoek is geheel pijnloos en wordt poliklinisch uitgevoerd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van ultrageluidsgolven waarmee o.a. de stroomrichting van het bloed in de aderen hoorbaar kan worden gemaakt. Het onderzoek duurt ongeveer 10 minuten.

b. Duplex onderzoek

Dit is een veredeld Doppler onderzoek waarbij de geluidsgolven zichtbaar worden gemaakt. Niet goed functionerende kleppen kunnen hiermee op een soort televisiescherm worden afgebeeld. Het onderzoek gebeurt meestal op de röntgenafdeling of in het vaatlaboratorium en duurt ongeveer 30 minuten per been.

Lichtreflexie-rheografie

Met dit onderzoek wordt de doorstroming van het bloed in de aderen van het been gemeten. Ook dit is een vrij eenvoudig onderzoek dat geheel pijnloos is en poliklinisch wordt verricht. Een speciale detector wordt aan de binnenkant van de enkel geplakt. Daarbij wordt de voet een aantal keren bewogen en vervolgens weer stil gehouden. In de tussentijd wordt door het apparaat een grafiek gemaakt. Het onderzoek wordt herhaald met een stuwband om het been. In eerste instantie worden beide benen onderzocht. Het onderzoek duurt ongeveer 20 minuten.

Wat is de behandeling?

Compressie-therapie

Dit is een behandeling waarbij door middel van uitwendige druk (bijvoorbeeld verband of elastische kousen) de bloedstroom zo veel mogelijk wordt bevorderd. (Zie verder folder 'open been').

Operatie of sclerocompressie ("dichtspuiten")

Deze behandelingen zijn alleen zinvol als uit het onderzoek blijkt dat de bloedafvoer na een dergelijke ingreep verbeteren zal. Bij een operatie worden spataderen weggehaald of dichtgebonden. Bij het scleroseren (= dichtspuiten met een stof die de bloedvaatwand laat verkleven) verandert de spatader in een verlittekend strengetje, waardoor geen bloed meer kan stromen. De andere bloedvaten nemen de functie over.

In de meeste gevallen van vroeger doorgemaakte trombose zijn deze ingrepen weinig zinvol en leveren ze hoogstens een verbetering van korte duur op. Dan moet een aangemeten elastische kous worden gedragen. Ernstige vormen van spataderen kunnen alleen met een operatie worden verholpen.

Een combinatie van operatie en inspuiten

In een aantal gevallen bestaat de beste behandeling uit het laten verrichten van een kleine operatie, waarbij de spatader wordt afgebonden en hieropvolgend wordt gescleroseerd. Na het afbinden is de grootste druk van de spatader weggenomen, waardoor het inspuiten gemakkelijker wordt en de resultaten op de lange duur veel beter zijn. Soms kan het nodig zijn de spatader geheel of gedeeltelijk operatief weg te nemen.

Na de behandeling is het noodzakelijk gedurende enkele weken een aangemeten elastische kous te dragen.

Complicaties

Een goed uitgevoerde behandeling van spataderen kent geen grote risico's.

In enkele gevallen kan een aderontsteking ontstaan, die niet ernstig is.

Na operatie komt het een enkele keer voor dat er nog wat bloed lekt uit de geopereerde ader zodat er een blauwe plek (hematoom) optreedt.

Bij het inspuiten van spataderen kan soms een bruine verkleuring van de huid optreden. Deze trekt niet altijd weg.

Wanneer de injectievloeistof naast het bloedvat terecht komt, kan de huid ter plaatse stuk gaan.

Bij een (te) strak verband ontstaan soms kleine blaren van de huid.

</typolist>

Wat kunt u zelf nog doen?

Lopen en bewegen zijn noodzakelijk voor een goed resultaat.

Het is verstandig een à twee uur per dag te wandelen. Lang staan en stilzitten, maar ook springen (aerobic, balsporten) en zwaar tillen moeten worden vermeden.

Bij langdurig zitten kan het verstandig zijn de benen hoog te leggen.

Wat zijn de vooruitzichten?

Afhankelijk van de omvang en de oorzaak van de spataderen zal een bepaalde behandeling meer of minder succesvol zijn. Bij de ene persoon zijn de spataderen snel terug, bij de andere blijven ze 10 jaar of langer weg. De neiging om elders spataderen te ontwikkelen wordt door de behandeling niet weggenomen.

Voor aanvullende informatie over huidaandoeningen en patiëntenverenigingen kunt u zich wenden (dagelijks tijdens kantooruren) tot de Huidfederatie/Nationaal Huidfonds, via de huid-infolijn: tel. (026) 351 41 60.

Dit is een uitgave van de Neralndse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie

Zesde herziene druk 2003

<< Terug