Posttraumatische stress-stoornis bij kinderen

Kinderen verwerken een schokkende gebeurtenis net wat anders dan volwassenen. Kinderen worden vaak angstig: ze zijn bang dat het nog een keer gebeurt, bang voor donker en bang om dood te gaan. Ze krijgen last van scheidingsangst, kunnen prikkelbaar zijn of juist heel stilletjes. Ze krijgen nachtmerries en gedragen zich soms alsof het allemaal weer gebeurt. Op school gaat het vaak even wat minder goed door concentratie- en geheugenproblemen.

Dit is allemaal heel normaal. Tenminste, als het niet te lang duurt. Kinderen die na een maand nog steeds veel last hebben van deze verschijnselen, kunnen een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) hebben.

Voorbeelden van traumatische gebeurtenissen voor kinderen zijn een ernstig ongeluk, seksueel misbruik of getuige zijn van iets ergs, zoals mishandeling of moord. Maar ook een ernstige ziekte, bij de vader of moeder van een kind kan PTSS-verschijnselen veroorzaken.

Jonge kinderen met posttraumatische stress-stoornis hebben meestal niet dezelfde verschijnselen als volwassenen met PTSS . Wel kunnen ze last krijgen van scheidingsangst , slaapproblemen, nachtmerries, extreme angst en woede. Ook kunnen ze ineens terugvallen in hun ontwikkeling. Ze zijn dan bijvoorbeeld opeens niet meer zindelijk. Sommige kinderen raken geobsedeerd door wat ze hebben meegemaakt; het trauma komt dan terug in hun spel. Andere kinderen stoppen het juist heel ver weg en willen er niet over praten.

Schoolkinderen kunnen door PTSS concentratieproblemen, minder zelfvertrouwen en lichamelijke klachten (zoals buikpijn en hoofdpijn) hebben. Zo kunnen leerproblemen ontstaan. Het trauma komt terug in fantasie en dromen, in spelletjes en tekeningen. Sommige kinderen gaan zich brutaal gedragen.

PTSS bij jongeren kan zich uiten in rebellerend, impulsief en agressief gedrag. Ze denken niet meer aan de toekomst en leven bij de dag. Sommige jongeren trekken zich terug en voelen zich somber. De meeste jongeren die aangerand of verkracht zijn durven daar niet over te praten en doen alsof er niets aan de hand is. Sommige getraumatiseerde jongeren vluchten in drugs of alcohol.

Kinderen die iets ergs hebben meegemaakt hebben veel steun nodig. Ze moeten zich kunnen uiten en zich weer veilig kunnen voelen. Ouders of ander mensen bij wie het kind zich veilig voelt (bijvoorbeeld op school) zijn dus heel belangrijk. Ouders krijgen daarom voorlichting over wat een trauma met een kind doet (psycho-educatie ) en adviezen over hoe ze hun kind het beste kunnen steunen.

Getraumatiseerde kinderen leren, met een therapeut, beter met hun angst om te gaan. Dat gebeurt met cognitieve gedragstherapie en exposure in vivo. EMDR is een andere behandeling die goed kan werken bij PTSS. Of deze methode ook werkt bij kinderen met PTSS is nog niet wetenschappelijk onderzocht, maar de resultaten zijn tot nu toe goed.

Deze organisaties bieden informatie of steun aan mensen met een posttraumatische stress-stoornis of aan hun familie:

• Stichting Lotgenotencontact , voor contact met lotgenoten.
• De Angst Dwang en Fobie Stichting . Dit is een patiëntenvereniging voor mensen met een angststoornis en mensen met een dwangstoornis. Ook hier kunt u contact zoeken met lotgenoten.
• Stichting Labyrint - In Perspectief . Dit is een organisatie voor vrienden en familie van mensen met een psychische ziekte.
• Op www.psychowijzer.nl kunt u een brochure bestellen over PTSS. De brochure heet Posttraumatische stress-stoornis. De klap die pijn blijft doen.
• De website www.kindentrauma.nl biedt informatie voor ouders van kinderen met een trauma en voor de kinderen zelf.
• Slachtofferhulp Nederland . Hier kunnen slachtoffers van een misdrijf of verkeersongeluk terecht.

De volgende organisaties zijn gespecialiseerd in de behandeling van trauma:

• Psychotrauma Diagnose Centrum . Hier wordt u in één dag helemaal onderzocht. Aan het eind van de dag krijgt u een gesprek over de diagnose en de meest geschikte behandeling.
• Het Psychotraumacentrum voor Kinderen en Jongeren van het Universitair Medisch Centrum Utrecht .
• Stichting Centrum '45 . Dit is een organisatie voor behandeling van oorlogsgetroffenen en slachtoffers van georganiseerd geweld.
• Sinai Centrum . Deze organisatie biedt behandelingen aan mensen met een trauma door oorlog, geweld en verlies.

Organisaties waar hulpverleners advies kunnen krijgen zijn:

• Instituut voor Psychotrauma . Hier kunnen hulpverleners informatie krijgen over hulpverlening, opleiding, onderzoek of advies op het gebied van traumazorg.
• Pharos, Kenniscentrum vluchtelingen en gezondheidszorg . Hulpverleners kunnen hier terecht met vragen over gezondheidszorg aan vluchtelingen.
• Stichting Cogis . Deze organisatie ondersteunt professionals en vrijwilligers bij de hulpverlening en begeleiding van mensen die te maken hebben gehad met oorlog, vervolging, agressie en geweld.

De informatie over posttraumatische stress-stoornis bij kinderen is algemeen. Het kan zijn dat uw situatie anders is. Hebt u nog vragen, dan kunt u die stellen aan uw arts.

De teksten zijn gebaseerd op:

• informatie van het Psychotraumacentrum van het UMC Utrecht;
• Verhulst, F.C. (2006). Leerboek Kinder- en jeugdpsychiatrie. Assen: Koninklijke Van Gorcum BV;
• informatie van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie.